Her diktatöre diktatör demek caiz midir?

He [Somoza] may be a son of a bitch, but he’s our son of a bitch.” (ABD Başkanı F.D. Roosevelt)

Geçen haftaki yazımda Hugo Chavez’in diktatör olmadığını göstermeye çalışmıştım. Bu hafta ise daha farklı bir soruya cevap vermeye çalışacağım: “Objektif ölçümlere göre Chavez bir diktatör addedilseydi bile, Chavez’e ısrarla diktatör demek doğru olur muydu?” Benim bu soruya cevabım “Hayır”. İki maddeyle cevabımı açayım:

1) Uluslararası örgütler, küresel ekonomi-politikten tamamen bağımsız değildir. Bu yüzden de, nispeten muteber olanlar da dâhil olmak üzere, hemen hepsinin yargılama ve puanlamalarında bir “siyasi iz” bulmak mümkündür. Örneğin, üzerinde çalıştığım bir araştırma, Standards & Poors ve Fitch gibi kredi derecelendirme kuruluşlarının notları üzerinde, ülkelerin ABD ile siyasi uyumluluğunun etkili olduğunu göstermektedir. Benzer bir etkinin demokrasi indekslerinde olmadığını söylemek zordur. Kötümser bakış açısından, ABD’nin kurumlar üzerindeki etkisi sayesinde, daha masum bir bakış açısından ise medya ve akademide sistem muhalifi ülkelerin eksikliklerinin daha fazla işlenmesi sebebiyle, sistemle (ya da ABD ile) sorunlu ülkelerin demokrasi indekslerindeki puanlarının benzer eksiklikleri paylaşan diğer ülkelerden daha düşük olma ihtimali vardır.

Düzenli olarak Latin Amerikalıların sosyal, ekonomik ve siyasi düşüncelerini ölçen Latinobarometer anketlerinden ilginç bir veri paylaşayım. Anketteki bir soru, 18 ülkenin vatandaşlarına kendi ülkelerinde ve bir takım diğer ülkelerde ne kadar demokrasi olduğunu düşündüklerini sormaktadır. Ankete katılanların 1 (en az demokrasi) ila 10 (en fazla demokrasi) arasında verdikleri puanlar sonrasında, Venezuelalılar kendi ülkelerindeki demokrasiye en yüksek üçüncü puanı veren halk olmuştur. Elbette bu sübjektif ölçüm tek başına çok bir şey ifade etmez; ama objektif demokrasi ölçümlerinde Latin Amerika liginin düşme hattında olan Venezuela’nın sübjektif ölçümlerde aynı ligde şampiyonluğa oynaması, bizleri “objektif” ölçümlerin bazı ülkelere yönelik skorları hakkında bir sorgulamaya itmelidir en azından.

democracy, Latin America

Kaynak: Latinobarometer, 2011.

Venezuela özelinden Latin Amerika geneline geçtiğimizde ise siyasal pozisyon ile “objektif” demokrasi skorları arasında daha sistematik bir ilişkiyle karşılaşıyoruz. Örneğin, Latin Amerika genelinde, ülkelerin Amerika ile uyumluluğu ile Freedom House özgürlük skorları arasında önemli bir korelasyon görüyoruz. 2011 yılına ait Affinity of Nations indeksinin uyumluluk skorları ile Freedom House’un özgürlük skorlarını kullanarak hazırladığım aşağıdaki grafik bu ilişkiyi göstermektedir. (Affinity of Nations, devletlerin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’ndaki oylamalardaki uyumluluk üzerinden, devletlerin dünya siyasetine yönelik pozisyonlarındaki yakınlık ve uzaklığı ölçen bir indekstir). Grafikte de görüldüğü üzere, Amerika ile daha uyumlu bir dış politika izleyen devletlerin Freedom House özgürlük skorları -ortalamada- daha düşük olmuştur (Freedom House özgürlük skoru 1-7 arasında değişir ve düşük skorlar daha fazla özgürlüğe işaret eder).    

fh,affinity

Not1: FH özgürlük skoru 1-7 arasında değişir ve düşük skorlar daha fazla özgürlüğe işaret eder. Not2: Uyumluluk oranı 0-1 arasında değişir ve devletlerin BM Genel Kurulu’ndaki oylamalarda kullandıkları oyların ABD oylarıyla örtüşme oranına işaret eder.

Netice itibariyle, Freedom House ve diğer uluslararası puanlama/derecelendirme kurumları saygın ve değerli kurumlardır. Fakat yukarıdaki veri ve grafikler, bu kurumların skorlarını sorgulamadan kabul etmenin de sorunlu olabileceğini göstermektedir. Hele ki bu skorlar üzerinden itham ve karalama yapmadan önce, iki defa düşünmek gerekir belki de.

2) İçinde yaşadığımız dünya sisteminde, maalesef bir kişinin diktatör olmasından çok, “kimin diktatörü” olduğu daha çok önem kazanmaktadır. Franklin Roosevelt’in Nikaragualı diktatör Somoza hakkındaki meşhur sözünde de ikrar ettiği üzere, küresel iktidarlarla uyumlu diktatörler mevcut dünya sisteminde “bırakınız yapsınlar” icazetine sahiptirler. Örneğin Amerikan medyası ve siyasetçileri, diktatör olmayan Chavez için ısrarla bu ifadeyi kullanırken, daha bariz diktatörler olan Suudi Arabistan kralı ya da Ekvator Ginesi Başkanı için “diktatör” kelimesini kullanmaktan imtina etmektedir. Benzer şekilde, Hugo Chavez için ısrarla diktatör ifadesini kullanan pek çok Türk, ne en az Chavez kadar otoriter olan Adnan Menderes için, ne de Chavez’den çok daha otoriter olan Aliyev ya da Nazarbayev için bu ifadeyi kullanmaktadır. Dolayısıyla, spesifik siyasetçilere yönelik diktatör ithamı, demokrasiye ve insan haklarına verilen önemden ziyade, ideolojik pozisyon ve güç ilişkileriyle ilgilidir. Hal böyleyken, Chavez bir diktatör olsaydı bile, ısrarlı bir şekilde onu o şekilde adlandırmak doğru olmazdı kanaatimce. Zira bu adlandırmanın politik işlevi, adaleti tesis etmekten çok, başka (ve daha büyük) adaletsizliklerin üstünü örtmek olurdu.

Diktatör kavramı için geçerli olan bu lekelenme ve anlamsızlaşma durumu “terörist” ve “soykırım” gibi pek çok diğer kavram için de geçerlidir. Sivillere yönelik katliamların neredeyse yüzde 99’unun devletler tarafından yapıldığı ve bu yüzden de en büyük teröristlerin devletler olduğu bir dünyada, “terörist” kelimesinin sadece ve özellikle devlet dışı gruplar için kullanılması bilinçli ve tehlikeli bir çarpıtmadır. Aynı şekilde, hemen her ulus-devletin soykırım ve etnik temizlik üzerine kurulduğu bir dünyada, sadece belirli ülkelere yönelik bir soykırım kampanyasının yürütülmesi, masum bir adalet arayışından çok güdümlü bir çıkar politikasıdır.

Bu yüzden, kavramların siyasallaştığı ve güce hizmet eder bir şekilde kullanıldığı bir dünyada, namuslu bir entelektüel “diktatör”, “terörist” ve “soykırım”** gibi lekeli ve yüklü (loaded) kavramları kullanmaktan kaçınmalıdır bence.

**Not: Gelecek ay “soykırım” kavramının anlamsızlığı üzerine müstakil bir yazı yazacağım.

Reklamlar

2 comments on “Her diktatöre diktatör demek caiz midir?

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s