Anlamsız Kavramlar (1): Menderes’ten Chavez’e “Diktatörlük”

Sosyal bilimlerinin pek çok önemli kavramı, (ideoloji, çıkar ve propagandanın etkileri sebebiyle) pratik alanda gelişigüzel ve tutarsız bir şekilde kullanılmakta ve bu yüzden de anlamsızlaşmaktadır. “Diktatör” kavramı bu kavramlardan biridir ve maalesef Venezuela Başkanı Hugo Chavez’in vefatı sonrasında yanlış ve haksız olarak sık sık kullanılmıştır. Bu yazıda, Chavez ve Venezüela örneği üzerinden diktatör kavramının pratik anlamsızlığını sayısal verilerle göstermeye çalışacağım.

Kavramları genel olarak iki şekilde anlamlandırabiliriz: mutlak olarak ve göreceli/kıyaslamalı olarak. Bu iki anlamlandırma şekli bizi Chavez’in “diktatörlüğü” (!) konusunda şu iki soruya götürür: 1) Mevcut tanım ve sınıflandırmalara göre Chavez yönetimindeki Venezuela bir diktatörlük müdür? 2) Chavez bir diktatör ise, kim değildir? Birinci sorunun cevabını saygın uluslararası indekslere bakıp verebiliriz. Freedom House, sivil ve siyasi özgürlükler üzerinden yaptığı puanlamayla her yıl ülkeleri üç sınıfa ayırıyor: özgür (0 – 2,5 puan arası), yarı özgür (3 – 5 puan arası) ve baskıcı (5,5 – 7 puan arası). Freedom House’un notlandırmasına göre, Venezuela 1999-2012 yılları arasındaki Chavez yönetimi boyunca “yarı özgür” ülkeler sınıfında yer almıştır. Aşağıdaki Freedom House grafiği Venezuela demokrasisi hakkında iki önemli bilgi daha vermektedir. Birincisi, Chavez 1999 yılında bir özgürlükler ülkesi devralmamıştır. İkincisi, 14 yıllık Chavez yönetiminin ilk 10 yılında özgürlükler konusunda kayda değer bir gerileme yaşanmamıştır.

FH,venezuela

Not: Freedom House özgürlük skoru 1-7 arasında değişir ve düşük skorlar daha fazla özgürlüğe işaret eder.

Economist dergisinin düzenlediği bir diğer demokrasi indeksinde de Chavez yönetimindeki Venezuela yine “orta sınıfta” yer almaktadır. Beş siyasi parametredeki skorları üzerinden ülkeleri tam demokrasi (8 – 10 puan arası), sorunlu demokrasi (6 – 7,9 puan arası), melez rejim (4 – 5,9 puan arası) ve otoriter rejim (0 – 3,9 puan arası) şeklinde dörde ayıran bu indekse göre 2011 yılında Venezuela 5,08 puanla bir melez rejim (hybrid regime) idi. Dolayısıyla, saygın uluslararası indekslere göre, Chavez yönetimindeki Venezuela baskıcı bir diktatörlük değil, aynen Erdoğan yönetimindeki Türkiye gibi, “melez rejim”dir. Ki bu da bizi baştaki ikinci soruya getirir.

democracy index 2011

Economist demokrasi indeksi, 2011. (Büyütmek için resme tıklayın)

Ne Chavez bir diktatördür ne de Venezuela bir diktatörlük. Fakat Chavez’e ısrarla diktatör diyen sağ/liberal Türk entelektüellere şunu sormak gerekir: Chavez bir diktatör ve Venezuela bir diktatörlük ise, Erdoğan ve Türkiye nedir? Yukarıdaki iki uluslararası indeks de 2000’lerin Türkiye ve Venezuela’sını aynı sınıfa koyar: yarı özgür ve melez rejimler. Yukarıdaki indekslere göre, demokrasi ve özgürlük açısından Erdoğan yönetimindeki Türkiye’nin Chavez yönetimindeki Venezuela’ya kategorik bir üstünlüğü olmadığı gibi, belirli siyasal parametrelerde (mesela Economist’in indeksindeki “siyasal katılım” ve “sivil özgürlükler” parametreleri ile Sınır Tanımayan Muhabirler‘in “basın özgürlüğü” parametresinde) Venezuela Türkiye’den daha öndedir. Dolayısıyla, Venezuela “ne” ise, Türkiye “o”ndan çok farklı bir şey değildir.

basın özgürlüğü, ven vs. tr

2012 yılındaki sıralamada Venezuela 117. Türkiye ise 154. olmuştur.

Venezuela-Türkiye kıyaslamasını bir adım daha ileri götürüp Chavez-Menderes kıyaslaması yapalım. Adnan Menderes, Türk siyasetinde önemli ve saygın bir yeri olan bir politikacıdır. Ancak yaygın kabulün aksine, “demokrat” bir lider olduğu oldukça şüphelidir. Özellikle 1954 sonrasında otoriterliğe meyletmiştir ve bu dönemdeki bazı siyasal tasarrufları hiç de Chavez’i aratacak cinsten değildir. Rakiplerinin kazandığı illeri ilçe yapmaktan muhalif gazetecileri hapse tıkmaya kadar pek çok anti-demokratik tasarrufu içeren ve en sonunda da facia “tahkikat komisyonu“nun kurulmasıyla noktalanan bu dönem, kurumsal demokrasiyi ölçen bir diğer saygın demokrasi indeksi olan Polity indeksinde de “gayri demokratik” (non-democratic) dönem olarak vasıflandırılır. Menderes, 7 demokrasi puanıyla devraldığı Türkiye’yi 1955 itibari ile 4 demokrasi puanına düşürmüş ve bu yüzden de Türkiye Menderes’in ikinci döneminden itibaren demokrasi olarak değil “karma rejim” olarak adlandırılmıştır… Dolayısıyla, entelektüel tutarlılık ve dürüstlükten taviz vermeden, Chavez’i “diktatör” olarak niteleyip Menderes’e “demokrat lider” demek mümkün değildir.

Türkiye’nin Polity indeksindeki demokrasi skorları. Polity indeksinde 6 puanın üzerindeki ülkeler demokrasi kabul edilir.

Amerika destekli darbe girişimleri, Bolivarcı ideoloji ve her güçlü insandaki gibi zehirlenmiş nefsi, maalesef Hugo Chavez’i otoriterliğe itti; bu da Chavez’in tarih sayfasındaki yerini önemli oranda lekeledi. Fakat merhum Chavez bir diktatör değildi. Onu diktatör olarak vasıflandıranlar hakikate ve entelektüel samimiyete aykırı olarak bunu yapıyorlar. Chavez, elitist ve yağmacı bir rejime isyan eden bir halkın özgürce tercih ettiği halkçı ama aynı zamanda otoriter eğilimli bir yöneticisi idi; aynen Adnan Menderes ve Tayyip Erdoğan gibi…
Allah taksiratını affetsin ve Cennetiyle mükafatlandırsın; zira bence toplamda halkına ve bölgesine zararından çok faydası olmuş bir liderdi; aynen Menderes ve Erdoğan gibi…

***

Not: “Kürt meselesi” yazılarıma özerklik yazısı ile ara verecektim. Fakat Hugo Chavez’in ölümü bu yazıyı öne almama sebep oldu. Özel ve acil bir gündem oluşmazsa, önümüzdeki iki ay Kürt meselesi dışında kavramsal ve bölgesel yazılar yazmayı planlıyorum. Özerklik yazımı da Mayıs ayına erteliyorum.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s